# FARR/6 — Atlas granic śmierci gwałtownej (wwwtaxonomy.com)

> Interaktywny projekt badawczy i otwarty zbiór danych (CC BY 4.0) rekonstruujący historyczną nozologię śmierci gwałtownej Williama Farra (1845/1856) oraz zestawiający ją z wieloosiowym modelem analitycznym (6 osi, 6 przypadków granicznych, 15 par i wszystkie 57 formalnych hybryd rzędów 2–6).

## Kluczowe ustalenia historyczne i metodologiczne

1. **Weryfikacja raportu Williama Farra z 1856 r. (*Sixteenth Annual Report of the Registrar-General*):**
   - Na **s. 78** Farr warunkowo wymienia **sześć** możliwych grup śmierci gwałtownej opartych na ludzkim sprawstwie (*battle*, *homicide [murder, manslaughter]*, *execution*, *suicide*, *surgical operation*, *accident*), dodając zastrzeżenie: *„If this grouping be adopted”*.
   - Na **s. 83** tego samego raportu, w formalnym wykazie *Proposed Statistical Nosology* (Class V — *Violent Deaths*), występuje **pięć** rzędów (*Accident*, *Battle*, *Homicide*, *Suicide*, *Execution*) — bez operacji chirurgicznej jako osobnego rzędu. Oba ujęcia współistnieją w jednym tomie.
   - Na **s. 91** Farr w przypisie jawnie włącza pojedynek (*duel*) do rzędu *Homicide*, podczas gdy analitycznie pojedynek stanowi hybrydę zewnętrznego sprawstwa i wzajemnie przyjętego ryzyka (wspólnego z walką i operacją).
   - Wcześniej, w *Statistical Nosology* z **1845 r. (s. 69)**, Farr wyróżnił trzy klasy faktów przy zgonach gwałtownych i opisał zgony po operacjach *„voluntarily submitted to for the relief of disease”*.

2. **Sześć osi nowego modelu (profil jednego zgonu zamiast jednej szuflady):**
   - **01 Jednostka analizy:** osoba (jeden zgon) · zdarzenie · sekwencja · praktyka
   - **02 Sprawstwo:** ta sama osoba · inna osoba · instytucja · proces bezosobowy
   - **03 Intencja skutku:** cel · środek · ryzyko · niezamierzona · nieustalona
   - **04 Zgoda i przyjęcie ryzyka:** akt · ryzyko śmierci · śmierć jako cel · odmowa · brak zdolności
   - **05 Mandat instytucjonalny:** prywatna · medyczna · państwowa · wojenna · sporna
   - **06 Miejsce w łańcuchu:** przyczyna · mechanizm · powikłanie · błąd · kontekst

3. **Sześć przypadków granicznych (Laboratorium):**
   - **A. Aborcja:** rozdzielenie trzech jednostek analizy (zarodek/płód jako biologicznie odrębny organizm rozwijający się z zygoty wg słownika ICMART/ASRM/ESHRE 2025, osoba ciężarna, procedura) oraz oddzielenie biologicznego skutku i sprawstwa od kwalifikacji prawnej.
   - **B. Samobójstwo rozszerzone (*homicide–suicide* / *dyadic death*):** dwa odrębne rekordy śmierci (zabójstwo ofiary + samobójstwo sprawcy) połączone wspólnym epizodem.
   - **C. Eutanazja i pomoc w samobójstwie (*MAID* / *PAS*):** rozróżnienie według wykonawcy finalnego działania (lekarz w eutanazji vs. pacjent w samobójstwie wspomaganym; osobno wycofanie lub odmowa leczenia).
   - **D. Śmierć po operacji:** rozróżnienie ziszczenia się świadomie przyjętego ryzyka zabiegu (nawet bez błędu lekarskiego, por. SN IV CSK 431/12) od możliwego do uniknięcia błędu lub choroby podstawowej.
   - **E. Pojedynek, bitwa i wojna:** porównanie historycznej konwencji Farra z osią dobrowolnie przyjętego ryzyka.
   - **F. Kara śmierci:** oddzielenie opisu celowego pozbawienia życia przez innych od państwowego mandatu i legalności zależnej od jurysdykcji.

4. **Rachunek kombinatoryczny i 57 formalnych hybryd:**
   - Sześć archetypów tworzy $\binom{6}{2} = 15$ par oraz $2^6 - 6 - 1 = 57$ wszystkich formalnych przecięć wielotypowych (15 par, 20 trójek, 15 czwórek, 6 piątek, 1 szóstka: *Palimpsest sześciu przyczyn*).
   - Każda hybryda ma oznaczony status leksykalny: **nazwa zastana** (`attested`), **nazwy tylko rdzeni** (`partial`) lub **nazwa robocza atlasu** (`atlas`).

## Otwarte dane i źródła

- Strona główna i interaktywny atlas: https://wwwtaxonomy.com/
- Zbiór danych JSON (CC BY 4.0): https://wwwtaxonomy.com/open-data/farr6-combinatorial-hybrids-57.json
- Zbiór danych CSV (CC BY 4.0): https://wwwtaxonomy.com/open-data/farr6-combinatorial-hybrids-57.csv
- Licencja: Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0)